“Có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó.” Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, lời dạy của Bác Hồ kính yêu vẫn là lời nhắc nhở sâu sắc về sự hài hòa giữa đức và tài. Trong hệ giá trị đạo đức mà Người để lại, “cần, kiệm, liêm, chính” luôn được xem là nền tảng cốt lõi để mỗi người trở thành một công dân tử tế, sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.
“Cần, kiệm, liêm, chính” là như thế nào?
“Cần” là siêng năng, chăm chỉ, chủ động và có trách nhiệm. Với sinh viên, “cần” thể hiện ở việc biết lập kế hoạch học tập, hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn, không trông chờ vào sự nhắc nhở của thầy cô hay bạn bè, đồng thời luôn chủ động trau dồi kiến thức, kỹ năng ngoài giáo trình.
“Kiệm” là biết tiết kiệm, phân biệt giữa điều “cần” và điều “muốn”, trân trọng thời gian, tiền bạc và tài nguyên. Một sinh viên biết “kiệm” không chỉ cân nhắc trong chi tiêu, tận dụng thư viện, học liệu mở, mà còn biết sử dụng thời gian hiệu quả cho học tập, rèn luyện và phát triển bản thân.
“Liêm” là trung thực, trong sạch từ những việc nhỏ nhất. Đó là không gian lận trong thi cử, không đạo văn, không mua bán bài tập, biết giữ lời hứa và sống đúng với cam kết. “Liêm” chính là nền tảng của uy tín cá nhân – giá trị sẽ theo mỗi người trong học tập, công việc và cuộc sống.
“Chính” là ngay thẳng, dám sống đúng với điều mình tin, tôn trọng kỷ luật, quy định của nhà trường và có trách nhiệm với cộng đồng. Sống “chính” là sống có nguyên tắc, nhất quán giữa lời nói và hành động.
“Cần, kiệm, liêm, chính” – bốn đức tính làm nên cốt cách của một con người (Nguồn: Vietnam.vn )
Những rào cản vô hình: Vì sao sinh viên khó thực hành “cần, kiệm, liêm, chính”?
Trong thời đại số, việc thực hành “cần, kiệm, liêm, chính” không phải lúc nào cũng dễ dàng. Áp lực điểm số, chứng chỉ, hồ sơ cá nhân đôi khi khiến một số sinh viên xem nhẹ sự trung thực trong học tập. Những hành vi như học hộ, thi hộ, điểm danh hộ, quay cóp hay sử dụng văn bằng, chứng chỉ không hợp pháp không chỉ vi phạm quy định mà còn làm tổn hại đến chữ “liêm” và sự công bằng trong môi trường học thuật.
Bên cạnh đó, mạng xã hội và xu hướng thể hiện bản thân cũng dễ làm mờ ranh giới giữa “cần” và “muốn”. Những hình ảnh về lối sống hào nhoáng, tiêu dùng theo xu hướng có thể khiến người trẻ chi tiêu quá khả năng, tạo áp lực tài chính và xa rời tinh thần “kiệm”.
Mạng xã hội và lối sống số có thể làm mờ ranh giới giữa “cần” và “muốn” (Nguồn: https://thientuong.com.vn/)
Văn hóa đám đông cũng là một thử thách. Khi một hành vi chưa đúng được nhiều người chấp nhận, mỗi cá nhân dễ tự thuyết phục bản thân làm theo để “khỏi thiệt”. Đó là lúc chữ “chính” bị lung lay, bản lĩnh cá nhân bị thử thách. Cùng với đó, thiếu kỹ năng quản lý thời gian, tài chính và cảm xúc có thể khiến sinh viên rơi vào vòng luẩn quẩn: trì hoãn học tập, chi tiêu thiếu kiểm soát, rồi tìm cách đối phó với bài tập, thi cử.
Làm sao để thực hành “cần, kiệm, liêm, chính” mỗi ngày?
Để thực hành “cần”, sinh viên có thể bắt đầu bằng việc lập kế hoạch học tập hằng ngày, chủ động tìm kiếm cơ hội học hỏi và giữ nguyên tắc “việc hôm nay, không để đến ngày mai”. Sự siêng năng, nếu được duy trì đều đặn, sẽ trở thành nền tảng của năng lực và sự tự tin.
Với “kiệm”, hãy tập tiêu dùng thông minh bằng cách tự hỏi trước mỗi khoản chi: “Mình thật sự cần hay chỉ đang muốn?”. Sống tiết kiệm không phải là sống khắt khe, mà là biết trân trọng công sức của gia đình, của bản thân và không lãng phí nguồn lực vào những điều thiếu giá trị lâu dài.
Với “liêm”, hãy trung thực trong học tập và thi cử bằng chính năng lực của mình. Khi sai, dám nhận; khi làm được, khiêm tốn ghi nhận. Uy tín được xây dựng từ nhiều lần trung thực nhỏ, nhưng có thể đánh mất chỉ sau một lần gian dối.
Với “chính”, hãy dám giữ lập trường trước điều chưa đúng, dám từ chối khi bị lôi kéo vào hành vi sai trái và dám lên tiếng vì sự công bằng. Sống ngay thẳng là cách mỗi sinh viên xây dựng bản lĩnh cá nhân và trách nhiệm cộng đồng.
Kế thừa lời Bác bằng hành động thiết thực
Kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026) (Nguồn: https://xuanmai.hanoi.gov.vn/)
Nhân kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, tưởng nhớ Bác không chỉ dừng lại ở những dòng cảm tưởng hay các hoạt động trang trọng, mà còn nằm ở cách mỗi người học tập, rèn luyện và sống tốt hơn mỗi ngày. Với sinh viên, thực hành “cần, kiệm, liêm, chính” chính là bắt đầu từ những điều giản dị: học thật, thi thật, sống có trách nhiệm, biết tiết kiệm, biết tôn trọng kỷ luật và giữ gìn uy tín cá nhân.
Một sinh viên biết sống “cần, kiệm, liêm, chính” hôm nay không chỉ đang hoàn thiện bản thân, mà còn đang đặt nền móng cho một tương lai vững vàng – nơi năng lực đi cùng đạo đức, thành công gắn với giá trị bền vững. Đó cũng là cách thiết thực để thế hệ trẻ kế thừa và tiếp nối những giá trị mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại.
Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011.
[2] Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2018). Tác phẩm “Cần, kiệm, liêm, chính” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
[3] Ngọc, T. T. M. Đạo đức sinh viên Việt Nam: Thực trạng và giải pháp. VNU Journal of Science. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://vjol.info.vn/index.php/khxhvn/article/view/23234
[4] Đạo văn và gian lận trong học thuật: Phản ứng thực dụng trước áp lực giáo dục hiện đại. Tạp chí Giáo dục, 20/03/2025. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://tapchigiaoduc.edu.vn
[5] Hiệp, T. T., Nhân, T. V., & Huyền, T. T. T. (2025). Các nhân tố tác động hành vi quản lý tài chính cá nhân của sinh viên khối ngành kinh tế tại TP. Hồ Chí Minh. Tạp chí Kinh tế và Dự báo. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://kinhtevadubao.vn/cac-nhan-to-tac-dong-hanh-vi-quan-ly-tai-chinh-ca-nhan-cua-sinh-vien-khoi-nganh-kinh-te-tai-tp-ho-chi-minh-31059.html
[6] Liên, H. T. K. (2024). Tác động hai mặt của mạng xã hội đến lối sống của sinh viên ở thành phố Đà Nẵng hiện nay. Tạp chí Quản lý Nhà nước. Truy cập ngày 01/4/2026 tại https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/06/04/tac-dong-hai-mat-cua-mang-xa-hoi-den-loi-song-cua-sinh-vien-o-thanh-pho-da-nang-hien-nay/
