“Tôi có đang sống cuộc đời của một đứa trẻ bị tổn thương?” là câu hỏi đôi khi để hiểu cách mình đang suy nghĩ, cảm nhận và hành động ở hiện tại, chúng ta cần nhìn lại những trải nghiệm đã từng có trong quá khứ.
Với mong muốn đồng hành cùng người học UEH trong hành trình chăm sóc và nâng cao sức khỏe tâm thần, Ban Chăm sóc người học (DSA) đã tổ chức tọa đàm “Chuyên đề chăm sóc sức khỏe tâm thần: Nhận diện và quán chiếu tổn thương – Tôi có đang sống cuộc đời của một đứa trẻ bị tổn thương?” tại Hội trường B1-302, với sự tham dự của gần 300 người học thuộc các bậc, hệ đào tạo.
Đồng hành cùng chương trình là Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Tâm, người sáng lập Trung tâm Đào tạo và Ứng dụng Khoa học Tâm lý Hồn Việt. Thông qua những chia sẻ và hoạt động tương tác, chương trình tạo ra một không gian để người học quan sát lại những trải nghiệm trong quá khứ, nhận diện những ảnh hưởng tâm lý có thể còn hiện diện trong hiện tại và bước đầu học cách ứng xử với chính mình bằng sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn.
Nhìn lại quá khứ để hiểu hơn về chính mình
Những trải nghiệm thời thơ ấu có thể góp phần hình thành cách một người nhìn nhận bản thân, người khác và thế giới xung quanh. Tuy nhiên, không phải mọi trải nghiệm khó khăn đều nhất thiết dẫn đến sang chấn tâm lý (psychological trauma), và mỗi người có thể phản ứng rất khác nhau trước cùng một sự kiện. Điều quan trọng là nhận diện cách chúng ta đã trải nghiệm và diễn giải những điều xảy ra với mình.
Tại buổi chia sẻ, Thạc sĩ Nguyễn Thị Tâm hướng dẫn người học quan sát một trải nghiệm trong quá khứ thông qua những câu hỏi gợi mở:
- Điều gì đã xảy ra?
- Khi đó mình đã cảm thấy như thế nào?
- Mình đã từng mong muốn hoặc cần điều gì nhưng chưa được đáp ứng?
- Mình đã diễn giải sự việc đó như thế nào?
- Trải nghiệm ấy có ảnh hưởng gì đến cách mình nhìn nhận bản thân hoặc ứng xử trong hiện tại không?
Quá trình này có thể được hiểu như một hình thức tự phản tư (self-reflection). Thay vì chỉ nhớ lại một sự kiện, chúng ta quan sát mối liên hệ giữa trải nghiệm – cảm xúc – niềm tin – hành vi. Chẳng hạn, một người từng thường xuyên bị phê bình có thể hình thành niềm tin rằng “Mình không đủ tốt”. Niềm tin này, nếu trở nên bền vững, có thể ảnh hưởng đến cách người đó đánh giá bản thân, phản ứng trước thất bại hoặc tìm kiếm sự công nhận từ người khác. Khi những cách phản ứng này lặp lại, chúng có thể trở thành những mô thức suy nghĩ và hành vi quen thuộc.
Hiểu quá khứ không phải để mắc kẹt trong quá khứ, mà để nhận ra điều gì đang tiếp tục ảnh hưởng đến cách chúng ta sống ở hiện tại.
“Đứa trẻ bên trong” – một cách tiếp cận để lắng nghe chính mình.
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại chương trình là khái niệm “đứa trẻ bên trong” (inner child). Đây là một khái niệm mang tính hình ảnh và ẩn dụ, giúp mỗi người kết nối với những nhu cầu, cảm xúc và trải nghiệm hình thành từ những giai đoạn phát triển trước đây.
Khi nhắc đến “đứa trẻ bên trong”, điều quan trọng không phải là tìm cách xóa bỏ những tổn thương trong quá khứ, mà là học cách nhận diện và thấu hiểu những cảm xúc, nhu cầu hoặc niềm tin mà chúng ta từng có.
Người học được gợi mở những câu hỏi như:
- Ngày ấy, mình đã cần điều gì?
- Điều gì khiến mình cảm thấy không an toàn?
- Niềm tin nào về bản thân có thể đã được hình thành từ trải nghiệm đó?
- Niềm tin ấy còn phù hợp với con người mình ở hiện tại không?
Nhìn lại và trả lời bằng góc nhìn của một người trưởng thành giúp chúng ta có thêm khoảng cách tâm lý với trải nghiệm cũ, từ đó có thêm khả năng lựa chọn cách phản ứng trong hiện tại thay vì chỉ lặp lại những mô thức đã hình thành trước đây.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Tâm chia sẻ: “Chúng ta không thể quay trở lại để thay đổi những gì đã xảy ra trong tuổi thơ, nhưng có thể nhìn lại để hiểu hơn về đứa trẻ đã từng trải qua những điều ấy và cách những trải nghiệm đó ảnh hưởng đến mình hôm nay.”
Từ nhận diện đến chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần
Tọa đàm cũng dành thời gian để người học trực tiếp trao đổi cùng chuyên gia về những vấn đề gần gũi với đời sống sinh viên: áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, nhu cầu được công nhận, cảm giác không đủ tốt, những khó khăn trong các mối quan hệ và cách ứng phó với những cảm xúc khó chịu.
Thông qua phần trao đổi, người học được khuyến khích gọi tên cảm xúc, quan sát suy nghĩ và nhận diện nhu cầu của bản thân thay vì vội vàng phán xét hoặc phủ nhận những gì mình đang trải qua.
Đồng thời, một thông điệp quan trọng được nhấn mạnh: chăm sóc sức khỏe tâm thần không có nghĩa là phải tự mình giải quyết mọi khó khăn. Khi những trải nghiệm hoặc cảm xúc gây ảnh hưởng đáng kể đến học tập, công việc, các mối quan hệ hoặc chất lượng cuộc sống, tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc các dịch vụ hỗ trợ phù hợp là một lựa chọn chủ động và cần thiết.
Có thể chúng ta không thay đổi được quá khứ, nhưng có thể thay đổi cách quá khứ hiện diện trong hiện tại. Sau chương trình, điều đáng để mỗi người mang theo có lẽ không phải là một câu trả lời tuyệt đối cho câu hỏi “Tôi có phải là một đứa trẻ bị tổn thương hay không?”, mà là khả năng quan sát chính mình với nhiều thấu hiểu hơn.
Bởi mục tiêu của việc nhìn lại không phải để gắn nhãn cho bản thân, cũng không phải để tìm một nguyên nhân cho mọi khó khăn hiện tại. Đó là cơ hội để nhận diện những mô thức đang ảnh hưởng đến mình, hiểu nguồn gốc của một số phản ứng quen thuộc và từng bước xây dựng những lựa chọn phù hợp hơn với con người mình ở hiện tại.
“Chúng ta không thể thay đổi những gì đã xảy ra, nhưng có thể thay đổi cách chúng ta hiểu về nó và cách nó tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.”
Đó cũng là một bước quan trọng trong hành trình chăm sóc sức khỏe tâm thần: hiểu mình hơn, đối xử với mình bằng sự thấu cảm hơn và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Khi sinh viên gặp khó khăn về tâm lý và cần một không gian an toàn, tin cậy để được lắng nghe và chia sẻ, hãy đến Phòng DSA – B1-111 hoặc đăng ký tham vấn tại: https://dsa.ueh.edu.vn/hoat-dong-tu-van/. Sinh viên cũng có thể gửi email về cho dsa@ueh.edu.vn để đăng ký cuộc hẹn tham vấn.
Xem thêm thông tin hỗ trợ tại: https://dsa.ueh.edu.vn/ho-tro-tam-ly/
Tin, ảnh: Ban chăm sóc người học (DSA)
