Trong bối cảnh chuyển đổi số đang định hình lại cách con người tiếp cận tri thức, văn hóa đọc của sinh viên cũng không còn giữ nguyên hình thức truyền thống. Việc đọc ngày nay không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin mà còn gắn liền với khả năng chọn lọc nội dung, liên kết đa ngành trong môi trường số. Trước những thay đổi đó, mô hình Hybrid Reading kết hợp giữa đọc sâu, đọc số và sự hỗ trợ của công nghệ đang dần trở thành một hướng tiếp cận mới, góp phần hình thành năng lực học tập suốt đời và khả năng thích ứng cho sinh viên trong kỷ nguyên 4.0.
Hybrid Reading – Khung tiếp cận mới cho văn hoá đọc thời đại số
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi đáng kể cách con người đọc, tiếp nhận và xử lý thông tin. Trong môi trường học tập hiện nay, sinh viên không còn chỉ đọc sách in hay tài liệu giấy như trước, mà ngày càng chuyển sang các nền tảng số như bài báo điện tử, e-book, podcast, video học thuật hay infographic.
Sự thay đổi này đặt ra nhu cầu về một cách tiếp cận mới đối với văn hóa đọc, không chỉ đọc nhiều hơn, mà còn đọc linh hoạt và hiệu quả hơn trong nhiều môi trường khác nhau. Từ đó, khái niệm đọc kết hợp (hybrid reading) được hình thành như một xu hướng đọc phù hợp với bối cảnh giáo dục thời đại số.
Hybrid reading là một khái niệm đa chiều, nhấn mạnh khả năng kết hợp giữa nhiều hình thức và phương thức đọc khác nhau, bao gồm:
- kết hợp đọc giấy và đọc số (bài báo điện tử, e-book, podcast có transcript, infographic,…)
- kết hợp nhiều dạng nội dung khác nhau;
- kết hợp kỹ năng đọc hiểu, phản biện và xử lý thông tin;
- đồng thời kết hợp cả công nghệ với phương pháp học tập truyền thống.
Nói cách khác, Hybrid reading là khả năng đọc linh hoạt giữa nhiều môi trường, nhiều định dạng và nhiều mục tiêu khác nhau. Các nhà nghiên cứu gọi đây là thực hành giữa môi trường học thuật truyền thống và môi trường truyền thông số (hybrid literacy practices).
E-book và sách giấy (Nguồn: Internet)
Hybrid Reading có thật sự hiệu quả?
Trong thời đại số, phần lớn sinh viên hiện nay ưu tiên đọc trên điện thoại, máy tính bảng hoặc laptop vì sự tiện lợi và tốc độ tiếp cận thông tin. Chỉ với vài cú chạm, người học có thể mở hàng chục tài liệu, tra cứu tức thì và học ở bất kỳ đâu. Điều này khiến nhiều người tin rằng đọc trực tuyến đang dần thay thế hoàn toàn việc đọc sách giấy.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc đọc trên môi trường số không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả học tập tốt hơn. Dù sinh viên thường cảm thấy mình hiểu bài tốt hơn khi đọc trên màn hình, kết quả nghiên cứu lại cho thấy khả năng ghi nhớ thông tin và hiểu sâu nội dung thường cao hơn khi đọc trên giấy, đặc biệt với các văn bản dài hoặc có tính học thuật.
Nguyên nhân nằm ở cách con người tương tác với từng môi trường đọc. Khi đọc trên màn hình, người học có xu hướng đọc nhanh, đọc lướt và liên tục chuyển sự chú ý giữa nhiều nội dung khác nhau. Các nền tảng số cũng thường đi kèm thông báo, liên kết hoặc nội dung ngắn khiến khả năng tập trung bị gián đoạn. Điều này làm giảm khả năng xử lý sâu và kết nối thông tin phức tạp.
Trong khi đó, đọc trên giấy thường tạo ra trải nghiệm tập trung và tuyến tính hơn. Người đọc dễ ghi chú, highlight, theo dõi cấu trúc văn bản và duy trì sự chú ý lâu hơn. Vì vậy, với những nội dung cần tư duy phân tích hoặc ghi nhớ dài hạn, sách giấy và tài liệu in vẫn cho thấy nhiều lợi thế rõ rệt.
Mỗi hình thức đọc đều có ưu điểm riêng. Môi trường số phù hợp với việc tra cứu nhanh, cập nhật thông tin mới và học đa phương tiện; trong khi đọc giấy hiệu quả hơn với các hoạt động cần tập trung sâu và tư duy hệ thống. Đó cũng là tinh thần cốt lõi của Hybrid Reading, không cực đoan lựa chọn duy nhất một hình thức đọc, mà biết kết hợp linh hoạt giữa đọc giấy và đọc số tùy theo mục tiêu học tập.
Trong các nghiên cứu giáo dục hiện đại, Hybrid Reading được xem là một năng lực giúp người học thích nghi với môi trường số và xử lý hiệu quả lượng thông tin khổng lồ của thế kỷ 21. Điều này đặc biệt quan trọng với sinh viên năm nhất và năm hai, giai đoạn chuyển tiếp từ cách học phổ thông sang môi trường đại học. Nếu ở phổ thông, người học thường quen với việc tiếp nhận kiến thức có sẵn, thì ở đại học, sinh viên phải tự đọc tài liệu, tự nghiên cứu, tự phân tích và tự xây dựng góc nhìn học thuật của mình.
Khi không có kỹ năng đọc hiệu quả, sinh viên rất dễ học thụ động, phụ thuộc vào tóm tắt hoặc hình thành “ảo tưởng hiểu biết” vì đã xem quá nhiều nội dung ngắn trên mạng xã hội. Việc đọc khi đó chỉ dừng lại ở mức tiếp nhận thông tin, thay vì tạo ra tư duy. Hybrid Reading vì thế không đơn thuần là “đọc nhiều hơn”, mà là học cách đọc có chiến lược, biết khi nào cần đọc nhanh, khi nào cần đọc sâu và khi nào cần phản biện thông tin. Khả năng lựa chọn đúng môi trường đọc cho từng mục tiêu học tập chính là biểu hiện của Hybrid Reading.
Sinh viên UEH kết hợp các tầng đọc để hiểu, kết nối và vận dụng tri thức
Tập đọc chủ động thay vì chỉ tiếp nhận thông tin
Một người đọc hiệu quả không chỉ đọc để “biết”, mà còn đọc để đặt câu hỏi. Khi tiếp cận bất kỳ nội dung nào, sinh viên nên tự hỏi:
- Thông tin này có đáng tin không?
- Có góc nhìn khác không?
- Mình đã thực sự hiểu vấn đề chưa?
Khả năng phản biện trong quá trình đọc sẽ giúp người học tránh tiếp nhận thông tin một chiều và hình thành tư duy độc lập và rèn luyện khả năng tập trung sâu. Sinh viên có thể bắt đầu từ những thói quen nhỏ như:
- Đọc liên tục 15–20 phút không dùng điện thoại;
- Ghi chú ngắn sau khi đọc;
- Hoặc tóm tắt nội dung bằng ngôn ngữ của mình;
Những hoạt động này giúp não bộ thoát khỏi thói quen “lướt nhanh” và dần xây dựng lại khả năng đọc sâu, yếu tố quan trọng cho việc học đại học và phát triển tư duy dài hạn.
Khi AI ngày càng có khả năng tóm tắt tài liệu, tìm kiếm thông tin và trả lời câu hỏi chỉ trong vài giây, giá trị của sinh viên không còn nằm ở việc sở hữu nhiều thông tin hơn người khác. Điều quan trọng hơn là khả năng hiểu sâu, phân tích, phản biện và kết nối kiến thức.
Hybrid Reading vì thế không chỉ là một xu hướng học tập mới, mà đang dần trở thành năng lực cốt lõi của sinh viên trong thế kỷ 21.
UEH và hệ sinh thái văn hoá đọc 4.0
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) đang từng bước xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ văn hóa đọc theo hướng hiện đại. Từ mô hình thư viện truyền thống, UEH đã phát triển thành hệ thống Smart Library với nhiều nguồn tài nguyên số, không gian học tập mở và các công cụ hỗ trợ học tập tiên tiến.
Không gian UEH Smart Library
Sự chuyển đổi này không chỉ giúp sinh viên tiếp cận tri thức một cách thuận tiện hơn, mà còn tạo điều kiện để triển khai các phương thức đọc mới như Hybrid Reading. Bên cạnh đó, các hoạt động học thuật, workshop, câu lạc bộ và cộng đồng học tập tại UEH cũng góp phần thúc đẩy văn hóa đọc theo hướng chủ động, tương tác và sáng tạo.
Những điều kiện này mở ra cơ hội để sinh viên không chỉ đọc nhiều hơn, mà còn đọc thông minh hơn, từ đó nâng cao năng lực thích ứng trong môi trường học tập và làm việc trong tương lai.
Sinh viên UEH kết hợp đọc, thảo luận và tài nguyên số trong không gian học tập mở
Văn hóa đọc trong kỷ nguyên số đang chuyển dịch từ mô hình truyền thống sang những hình thức linh hoạt và đa dạng hơn. Trong bối cảnh đó, Hybrid Reading không chỉ là một phương pháp đọc mà còn là một nền tảng giúp sinh viên phát triển năng lực học tập suốt đời và khả năng thích ứng với những thay đổi không ngừng của xã hội. Quan trọng hơn, khả năng thích ứng không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ cách con người tiếp cận và làm chủ tri thức. Khi sinh viên biết cách đọc một cách có chiến lược, có chiều sâu và có sự kết nối, việc học sẽ không còn là áp lực, mà trở thành một hành trình phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Allen MM, Petersen DB. Reading Comprehension: A Proposal for a Hybrid Approach. Perspectives on Language Learning and Education. 2011;18(1):13–19 DOI: 10.1044/lle18.1.13
- Singer LM, Alexander PA. Reading on Paper and Digitally: What the Past Decades of Empirical Research Reveal. Review of Educational Research. 2017;87(6):1007–1041 DOI: 10.3102/0034654317722961
- Ware PD, Warschauer M. Hybrid literacy texts and practices in technology-intensive environments. International Journal of Educational Research. 2005;43(7–8):432–445 DOI: 10.1016/j.ijer.2006.07.008
- Kersten J, Pardo L. Finessing and Hybridizing: Innovative Literacy Practices in Reading First Classrooms. The Reading Teacher. 2007;61(2):146–154 DOI: 10.1598/rt.61.2.4
- Singer Trakhman LM, Alexander PA, Silverman AB. Profiling reading in print and digital mediums. Learning and Instruction. 2018;57:5–17 DOI: 10.1016/j.learninstruc.2018.04.001
- Coiro J. Toward a Multifaceted Heuristic of Digital Reading to Inform Assessment, Research, Practice, and Policy. Reading Research Quarterly. 2020;56(1):9–31 DOI: 10.1002/rrq.302
- Singer LM, Alexander PA. Reading Across Mediums: Effects of Reading Digital and Print Texts on Comprehension and Calibration. The Journal of Experimental Education. 2016;85(1):155–172 DOI: 10.1080/00220973.2016.1143794
- Macaruso P, Wilkes S, Prescott JE. An investigation of blended learning to support reading instruction in elementary schools. Educational Technology Research and Development. 2020;68(6):2839–2859 DOI: 10.1007/s11423-020-09785-2
- Prescott JE, Bundschuh K, Kazakoff ER, Macaruso P. Elementary school–wide implementation of a blended learning program for reading intervention. The Journal of Educational Research. 2017;111(4):497–506 DOI: 10.1080/00220671.2017.1302914
- Goodwin AP, Cho SJ, Reynolds D, Brady K, Salas J. Digital Versus Paper Reading Processes and Links to Comprehension for Middle School Students. American Educational Research Journal. 2019;57(4):1693–1723 DOI: 10.3102/0002831219890300
- Bintz WP, Ciecierski LM. Hybrid Text: An Engaging Genre to Teach Content Area Material Across the Curriculum. The Reading Teacher. 2017;71(1):61–69 DOI: 10.1002/trtr.1560
- Kuula T, Vihavainen S, Seisto A. Playful Learning with Hybrid School Books. In: Proceedings of the 13th International MindTrek Conference: Everyday Life in the Ubiquitous Era. ACM; 2009:159–162 DOI: 10.1145/1621841.1621882
- Baron NS. Reading in a digital age. Phi Delta Kappan. 2017;99(2):15–20 DOI: 10.1177/0031721717734184
- Reich SM, Yau JC, Xu Y, Muskat T, Uvalle J, Cannata D. Digital or Print? A Comparison of Preschoolers’ Comprehension, Vocabulary, and Engagement From a Print Book and an e-Book. AERA Open. 2019;5(3):1–16 DOI: 10.1177/2332858419878389
