Ngộ độc thực phẩm không chỉ đơn thuần là những cơn đau bụng thoáng qua mà trong nhiều trường hợp có thể tiến triển nặng, gây mất nước nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng đến tính mạng nếu không được xử lý kịp thời. Tình trạng này thường xuất phát từ việc sử dụng thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, bị nhiễm vi sinh vật hoặc chứa các độc tố có hại. Vì vậy, việc nhận diện đúng nguyên nhân và trang bị kiến thức xử trí ban đầu khi gặp ngộ độc thực phẩm là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
Nguyên nhân ngộ độc thực phẩm
Ngộ độc thực phẩm, còn được gọi là ngộ độc thức ăn hay trúng thực, là tình trạng xảy ra khi cơ thể hấp thụ phải thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm vi khuẩn, độc tố hoặc đã bị biến chất, ôi thiu, chứa chất bảo quản hay phụ gia vượt mức cho phép. Tình trạng này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, với mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng tùy vào nguyên nhân và thể trạng người bệnh. Trong nhiều trường hợp, nếu được xử trí và chăm sóc đúng cách, người bệnh có thể hồi phục sau vài ngày.
Ngộ độc thực phẩm chủ yếu xảy ra khi thực phẩm bị nhiễm vi sinh vật, hóa chất hoặc các yếu tố độc hại khác trong quá trình chế biến, bảo quản và sử dụng. Trong đó, vi khuẩn được xem là nguyên nhân phổ biến nhất, có thể xâm nhập vào thực phẩm khi không được nấu chín kỹ, bảo quản không đúng cách hoặc bị nhiễm chéo từ môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, việc tồn dư hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia vượt mức cho phép hay độc tố tự nhiên trong một số loại thực phẩm cũng là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ ngộ độc.
Các triệu chứng ngộ độc thực phẩm
Sau khi ăn thức ăn nhiễm độc, các triệu chứng ngộ độc thực phẩm có biểu hiện như sau:
- Đau bụng quằn quại.
- Buồn nôn, nôn mửa
- Tiêu chảy
- Sốt
- Đau đầu
(Nguồn: CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH BẮC GIANG)
Nếu bệnh nặng hơn sẽ có các triệu chứng sau:
- Tiêu chảy có máu
- Có dấu hiệu mất nước: môi khô, mắt trũng, khát nước, mạch nhanh, thở nhanh
- Trụy tim mạch
- Sốc nhiễm khuẩn
Các biện pháp chẩn đoán ngộ độc thực phẩm
Ngộ độc thực phẩm được chẩn đoán dựa vào khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và thực hiện một số xét nghiệm tìm nguyên nhân ngộ độc thực phẩm.
Trường hợp ngộ độc thực phẩm liên quan đến ăn uống, thời gian xuất hiện triệu chứng thường sau 05 – 10 phút hoặc vài giờ đồng hồ. Nếu bữa ăn có nhiều người cùng ăn thì hai người nếu cùng bị các triệu chứng như nhau sẽ góp phần khẳng định chẩn đoán ngộ độc thực phẩm.
Ngoài ra, các xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm máu, cấy phân hoặc kiểm tra ký sinh trùng được thực hiện nhằm xác định chính xác tác nhân gây bệnh, từ đó hỗ trợ việc điều trị hiệu quả.
Các biện pháp điều trị ngộ độc thực phẩm
Thông thường, những bệnh phát sinh do thực phẩm thường tự khỏi trong vòng 48 giờ. Tuy nhiên, nếu thấy xuất hiện những biểu hiện bất thường như suy hô hấp, rối loạn ý thức, co giật, không thể gây nôn,… cần nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế gần nhất để thực hiện các bước xử lý cần thiết.
Đặc biệt, khi thấy những triệu chứng diễn ra lâu ngày như rối loạn tiêu hóa kéo dài lâu hơn 2-3 ngày; đi ngoài ra máu; tiêu ra máu trong vòng 24 giờ; nghi ngờ ngộ độc botulism,… cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để phòng ngừa những biến chứng nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến tính mạng.
Để điều trị ngộ độc thực phẩm, bệnh nhân cần được bù nước đã mất, bù điện giải như natri, kali, canxi, duy trì cân bằng lượng nước cơ thể đã thất thoát do tiêu chảy.
Những trường hợp ngộ độc thực phẩm nặng, bác sĩ có thể chỉ định dùng kháng sinh, nhất là đối với phụ nữ mang thai để ngăn ngừa việc bào thai bị nhiễm trùng.
Cách xử trí đúng khi bị ngộ độc thực phẩm
- Gây nôn
Trước tiên, cần hạn chế độc tố ngấm vào cơ thể bằng cách ngừng ăn uống và khẩn trương loại bỏ, tống xuất thức ăn nghi gây ngộ độc ra ngoài cơ thể bằng cách gây nôn. Gây nôn thường được áp dụng đối với những người có biểu hiện muốn nôn ói ngay sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm độc hay người còn tỉnh táo, chưa có triệu chứng ngộ độc. Lúc này, người bị ngộ độc thực phẩm cần nhanh chóng dùng mọi biện pháp để nôn hết những thức ăn đã ăn vào. Cách gây nôn đơn giản là cho người bệnh uống một ly nước muối pha loãng rồi dùng tay sạch hoặc dùng tăm bông ngoáy vào góc cuống lưỡi gần họng (móc họng) để kích thích gây nôn. Người bệnh nôn được càng nhiều càng tốt. Điều này giúp hạn chế chất độc có trong thực phẩm ngấm vào cơ thể, phát tán và gây hại.
- Nếu người bệnh nằm nôn, cần để người bệnh nằm nghiêng, kê cao đầu để chất độc không bị trào ngược vào phổi, hạn chế nguy cơ tử vong do sặc hoặc ngạt thở.
- Đối với trẻ em, người hỗ trợ cần thực hành động tác gây nôn khéo léo tránh gây trầy xước cổ họng trẻ.
- Đối với người đã rơi vào trạng thái hôn mê thì không nên kích nôn vì dễ gây sặc, ngạt thở.
- Cho người bệnh nghỉ ngơi và uống nhiều nước
Trường hợp người bị ngộ độc thực phẩm nôn và tiêu chảy nhiều lần có thể dẫn đến tình trạng mất nước. Lúc này cần cho người bệnh nghỉ ngơi và uống nhiều nước để ngăn ngừa tình trạng mất nước.
Nếu người bị ngộ độc nôn, tiêu chảy mất nước nhiều thì cần tăng lượng nước oresol hoặc nước lọc uống bù cho việc mất nước.
Lưu ý: Đối với tất cả các trường hợp bị ngộ độc, sau khi sơ cứu tại chỗ đều phải đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất để được nhân viên y tế xử trí kịp thời hoặc cho hướng dẫn phù hợp. Tuyệt đối không được cho người bị ngộ độc uống thuốc cầm tiêu chảy vì có thể làm chậm quá trình loại bỏ vi khuẩn khỏi các cơ quan tiêu hóa. Cần lưu giữ thức ăn nghi gây ngộ độc thực phẩm để giúp việc xác định nguyên nhân gây ngộ độc và định hướng tìm chất trung hòa độc tính nếu có.
- Sau khi tình trạng ngộ độc thuyên giảm:
Cần ăn uống từ từ trở lại với những thức ăn nhạt, dễ tiêu như bánh mì, cơm, thịt gà, chuối,… và ngừng ăn nếu cơn buồn nôn quay trở lại. Tránh các sản phẩm từ sữa, rau sống, caffeine, rượu, nicotin, thức ăn có nhiều chất béo hoặc cay trong vài ngày.
Phòng ngừa ngộ độc thực phẩm
Phòng tránh ngộ độc thực phẩm bao gồm nhiều quá trình như chọn thực phẩm an toàn, bảo quản thực phẩm chưa chế biến và đã chế biến, giữ vệ sinh trong lúc chế biến thức ăn, ăn uống hợp vệ sinh với nguyên tắc ăn chín uống sôi.
- Lựa chọn thực phẩm an toàn
Cần lựa mua những thực phẩm tươi sống, không bị ôi thiu, không bị kém chất lượng, không hết hạn sử dụng, không có xuất xứ rõ ràng.
Không dùng những thức ăn có chất độc như cá nóc, khoai tây mọc mầm, nấm lạ… và những thực phẩm nhiễm chất độc hóa học.
- Bảo quản kỹ lưỡng thực phẩm
Bảo quản những thức ăn chưa chế biến và đã chế biến trong tủ lạnh ở nhiệt độ phù hợp.
Không nên để thức ăn ở ngoài quá hai giờ đồng hồ đặc biệt vào mùa hè, thời tiết nắng nóng không nên để ngoài quá một giờ đồng hồ.
(Nguồn: Báo Sức khỏe & Đời sống)
- Chế biến thức ăn đúng cách và an toàn
Làm chín thức ăn đúng cách, ở nhiệt độ phù hợp. Nấu chín thức ăn, đun sôi nước trước khi sử dụng. Rửa các loại trái cây tưới trực tiếp dưới vòi nước đang chảy.
Rửa tay trước khi tiếp xúc với thực phẩm, trong quá trình chế biến và sau khi chế biến món ăn để ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn qua đường ăn uống.
Dụng cụ chế biến thức ăn cũng phải sạch sẽ, rửa lại bằng xà phòng và nên rửa với nước ấm.
- Ăn uống hợp vệ sinh, ăn chín uống sôi
Ăn uống ở những nơi đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tránh những quán ăn bụi bẩn, ẩm thấp…
Tin, bài: Ban Chăm sóc người học
Tài liệu tham khảo:
Sức khỏe đời sống (2021), Cách xử trí ngộ độc thực phẩm, https://suckhoedoisong.vn/cach-xu-tri-ngo-doc-thuc-pham-169189568.htm
Bệnh viện Tâm Anh (2022), Cách sơ cứu ngộ độc thực phẩm: Lưu ý quan trọng khi thực hiện, https://tamanhhospital.vn/so-cuu-ngo-doc-thuc-pham
