Trong những buổi workshop, hội thảo hay sự kiện CLB, networking dần trở thành một kỹ năng gần như không thể thiếu đối với người trẻ. Đó được xem là cơ hội để mở rộng mối quan hệ, tìm kiếm định hướng và tạo ra những kết nối giá trị. Tuy nhiên, phía sau bầu không khí sôi nổi của những cuộc trò chuyện ấy, bạn là Net-worker hay Net-collector?
Nỗi sợ trở thành người xa lạ
Giữa những không gian được tạo ra để kết nối như workshop, hội thảo hay sự kiện CLB, cảm giác cô lập lại xuất hiện nhiều hơn chúng ta tưởng. Không ít người từng trải qua trạng thái đứng giữa đám đông nhưng không biết bắt đầu cuộc trò chuyện từ đâu, liên tục so sánh bản thân với những người xung quanh và lo rằng mình sẽ bị đánh giá là nhạt nhòa hoặc thiếu thú vị.
Điều đáng nói là nỗi sợ này không hoàn toàn đến từ việc thiếu kỹ năng giao tiếp. Trong bối cảnh các mối quan hệ ngày càng được xem như một loại “tài sản xã hội”, nhiều người trẻ vô thức coi khả năng kết nối là tiêu chuẩn để đánh giá năng lực, sự tự tin và thậm chí là giá trị bản thân. Khi nhìn thấy người khác trò chuyện tự nhiên, trao đổi cơ hội hoặc nhanh chóng hòa nhập, chúng ta dễ rơi vào cảm giác mình đang chậm hơn, kém hơn hoặc bị bỏ lại phía sau.
Chính áp lực ấy khiến việc gặp gỡ không còn là trải nghiệm khám phá con người mới mà trở thành một nhiệm vụ phải hoàn thành. Và khi mục tiêu chuyển từ “hiểu người khác” sang “được người khác công nhận”, sự lo lắng ngày càng lớn hơn.
Không ít người từng trải qua trạng thái đứng giữa đám đông nhưng không biết bắt đầu cuộc trò chuyện từ đâu (Nguồn: Internet)
Net-worker hay Net-collector?
Sự phổ biến của văn hóa networking khiến nhiều người tin rằng càng có nhiều mối quan hệ thì càng có nhiều cơ hội. Điều này không sai, nhưng sẽ trở nên vấn đề khi số lượng bắt đầu thay thế chất lượng. Trong nhiều sự kiện, việc trao đổi thông tin, kết nối trên mạng xã hội hay giới thiệu bản thân đôi khi diễn ra nhanh đến mức người tham gia không còn thật sự nhớ mình đã gặp ai và trò chuyện điều gì.
Khi đó, networking dễ bị hiểu thành hoạt động tìm kiếm lợi ích hoặc thu thập cơ hội. Tuy nhiên, bản chất của networking chưa bao giờ là đi xin xỏ hay tạo quan hệ để sử dụng khi cần thiết. Networking là quá trình xây dựng niềm tin thông qua sự trao đổi giá trị giữa con người với con người.
Nếu nhìn dưới góc độ kinh tế học, một mối quan hệ cũng vận hành như một cán cân. Một người chỉ liên tục nhận sự giúp đỡ nhưng không đóng góp điều gì sẽ khó duy trì kết nối lâu dài. Ngược lại, người biết cho đi dù chỉ bằng sự nhiệt tình, khả năng lắng nghe, góc nhìn mới hoặc một hành động hỗ trợ nhỏ lại thường tạo được ấn tượng sâu hơn. Giá trị trong networking không phải thứ càng nhiều càng tốt, mà là thứ khiến đối phương cảm nhận được sự chân thành và mong muốn tiếp tục kết nối.
Vì vậy, thay vì hỏi “Mình có thể nhận được gì từ cuộc gặp này?”, có lẽ nên bắt đầu bằng câu hỏi “Mình có thể mang lại điều gì cho người đối diện?”.
Hoạt động mở rộng networking tại Ngày hội “Thực tập và Việc làm Thành phố Hồ Chí Minh – UEH Career Fair” (Nguồn: UEH)
Social burnout: Khi cố gắng hòa nhập lại khiến bản thân kiệt sức
Một quan niệm phổ biến khác là networking chỉ phù hợp với những người hoạt ngôn, cởi mở và có khả năng duy trì cuộc trò chuyện liên tục. Điều này khiến nhiều người hướng nội hoặc ít năng lượng xã hội cảm thấy mình phải thay đổi để phù hợp với môi trường.
Họ ép bản thân chủ động hơn mức cần thiết, cố lấp đầy khoảng lặng bằng những câu chuyện xã giao hoặc tạo ra hình ảnh tự tin dù bên trong đang mệt mỏi. Ban đầu điều này có thể tạo cảm giác hòa nhập, nhưng về lâu dài lại dễ dẫn đến trạng thái kiệt sức xã hội.
Dấu hiệu của social burnout không chỉ là mệt sau khi gặp gỡ nhiều người, mà còn là cảm giác trống rỗng, mất hứng thú kết nối hoặc thấy bản thân trở nên giả tạo trong các tương tác. Những mối quan hệ hình thành từ sự gồng mình cũng thường không kéo dài, bởi chúng thiếu sự thoải mái và đồng điệu cần thiết để phát triển. Thực tế, khả năng kết nối không phụ thuộc vào việc ai nói nhiều hơn, mà phụ thuộc vào việc ai khiến cuộc trò chuyện trở nên có ý nghĩa hơn.
Vượt qua áp lực networking bằng nghệ thuật kết nối
Từ số lượng sang chiều sâu
Nếu “the stranger anxiety” xuất phát từ áp lực phải kết nối thật nhanh và thật nhiều, thì cách vượt qua nó không nằm ở việc ép bản thân trở nên hoạt ngôn hơn, mà ở việc thay đổi cách nhìn về networking. Một mối quan hệ có giá trị không được tạo ra trong vài phút giới thiệu bản thân, mà được hình thành từ sự lặp lại của những tương tác có ý nghĩa.
Thay đổi mục tiêu: Được nhớ đến thay vì được biết đến
Nhiều người bước vào một sự kiện với mục tiêu làm quen càng nhiều người càng tốt, nhưng số lượng kết nối không đồng nghĩa với chất lượng quan hệ. Thay vì tự tạo áp lực phải xuất hiện trong mọi cuộc trò chuyện, hãy tập trung để lại một ấn tượng đủ chân thành trong một vài cuộc gặp thực sự phù hợp. Một cuộc trò chuyện khiến đối phương nhớ đến góc nhìn, sự tử tế hoặc năng lượng của bạn thường có giá trị hơn nhiều lần so với hàng chục lời chào xã giao.
Bắt đầu từ những kết nối nhỏ
Không phải mọi mối quan hệ đều bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện dài hay cơ hội lớn. Đôi khi, việc để lại một bình luận có suy nghĩ trên LinkedIn, đặt một câu hỏi cuối buổi chia sẻ hoặc chủ động cảm ơn diễn giả cũng là những bước đầu tiên của kết nối. Những tương tác nhỏ nhưng có chủ đích giúp giảm áp lực xã hội và khiến quá trình làm quen trở nên tự nhiên hơn.
Áp dụng quy tắc 3 2 1
Một cách thực tế để tránh quá tải trong networking là giới hạn kỳ vọng của bản thân. Quy tắc 3 2 1 có thể được hiểu như sau: gặp ba người mới trong mỗi sự kiện để không bị phân tán năng lượng, tạo hai cuộc trò chuyện có chiều sâu thay vì nhiều cuộc trao đổi ngắn và gửi một tin nhắn theo dõi trong vòng 24 giờ để duy trì sự hiện diện. Điều quan trọng không nằm ở việc hoàn thành đủ con số mà ở việc tạo được nhịp kết nối phù hợp với bản thân.
Lựa chọn cộng đồng thay vì xuất hiện ở mọi nơi
Một sai lầm phổ biến là tin rằng càng tham gia nhiều sự kiện thì cơ hội càng lớn. Tuy nhiên, sự phù hợp đôi khi quan trọng hơn tần suất xuất hiện. Việc lựa chọn những cộng đồng có chung mối quan tâm, giá trị hoặc định hướng phát triển sẽ giúp mỗi cuộc gặp gỡ trở nên tự nhiên và bớt cảm giác phải chứng minh bản thân. Networking hiệu quả không phải mở rộng vô hạn vòng tròn quan hệ, mà là tìm được những không gian nơi mình có thể hiện diện một cách chân thật.
Lời kết
Trong một thế giới nơi việc kết nối chưa bao giờ dễ dàng đến thế, cảm giác trở thành một người xa lạ giữa đám đông lại vẫn âm thầm hiện diện. The “stranger” anxiety nhắc chúng ta rằng điều con người tìm kiếm không chỉ là cơ hội hay sự công nhận, mà còn là cảm giác được thấu hiểu và thuộc về. Vì vậy, networking không nên là cuộc chạy đua tích lũy danh thiếp hay mở rộng danh sách quen biết, mà là hành trình xây dựng niềm tin thông qua những tương tác chân thành và giá trị được trao đi. Bởi cuối cùng, một mạng lưới quan hệ ý nghĩa không được đo bằng số người biết tên ta, mà bằng số người thật sự nhớ đến con người của ta. Và có lẽ, giữa một đại dương kết nối ngày càng rộng lớn, điều đáng mong muốn nhất không phải là xuất hiện ở mọi nơi, mà là tìm được những nơi mình không còn cảm thấy mình là người xa lạ.
Tin, ảnh: Ban Chăm sóc người học (DSA)
Tài liệu tham khảo
Brown, B. (2018). Dare to lead: Brave work, tough conversations, whole hearts. Random House.
Cain, S. (2012). Quiet: The power of introverts in a world that cannot stop talking. Crown Publishers.
Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
Leary, M. R. (1983). A brief version of the Fear of Negative Evaluation Scale. Personality and Social Psychology Bulletin, 9(3), 371–375.
