Bước vào đại học là lúc tân sinh viên bắt đầu một hành trình mới với nhiều trải nghiệm, mối quan hệ và cơ hội. Nhưng cũng chính sự mới mẻ, thiếu kinh nghiệm và nhu cầu tìm việc, học bổng, tham gia các chương trình quốc tế hay hoạt động ngoài giờ có thể khiến tân sinh viên trở thành mục tiêu của những chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi.
Cảnh giác trước những chiêu trò dành cho tân sinh viên
Những ngày đầu nhập học, tân sinh viên có thể nhận rất nhiều thông báo liên quan đến học phí, lệ phí nhập học, khám sức khỏe, đồng phục, tài liệu hoặc các khoản dịch vụ khác. Đây là thời điểm các đối tượng lừa đảo có thể lợi dụng để giả danh cán bộ, giảng viên hoặc đơn vị thuộc nhà trường, liên hệ qua điện thoại, Zalo, Facebook hoặc các nền tảng khác và yêu cầu chuyển tiền.
Khi nhận được yêu cầu đóng phí, đừng chỉ kiểm tra người gửi mà hãy kiểm tra nội dung thông báo, đơn vị thu, số tài khoản và kênh thanh toán. Đối với các khoản thu của nhà trường, sinh viên nên thực hiện theo hướng dẫn được công bố trên các kênh thông tin chính thức của trường, thay vì chuyển tiền theo một tin nhắn hoặc cuộc gọi riêng.
“Phòng trọ đẹp, giá rẻ”
Tìm chỗ ở là một trong những việc đầu tiên nhiều tân sinh viên phải tự quyết định khi bước vào đại học. Cũng vì vậy, những bài đăng “phòng đẹp – giá tốt – gần trường -chỉ còn một phòng” rất dễ thu hút sự chú ý. Một thủ đoạn thường gặp là người đăng yêu cầu sinh viên chuyển tiền cọc để giữ phòng, sau đó chặn liên lạc; hoặc khi đến nơi, sinh viên phát hiện căn phòng không tồn tại, đã có người thuê hoặc người nhận tiền không phải chủ sở hữu.
Hãy đặc biệt cảnh giác nếu người cho thuê:
- Hối thúc chuyển tiền ngay vì “có người khác đang chờ”.
- Giá thấp bất thường so với khu vực.
- Chỉ trao đổi qua mạng và từ chối gặp trực tiếp.
- Không cung cấp được thông tin rõ ràng về người cho thuê hoặc căn phòng.
- Yêu cầu chuyển cọc trước khi bạn được kiểm tra thực tế.
Với ký túc xá hoặc chỗ ở do nhà trường quản lý, hãy thực hiện đăng ký qua kênh chính thức của nhà trường, không thông qua người trung gian trên mạng xã hội.
Không khó để có thể tham gia những hội nhóm tìm phòng trọ giá rẻ với hàng chục nghìn thành viên.
“Bao đậu chứng chỉ”
Khi mới vào đại học, nhiều sinh viên có thể lo lắng về yêu cầu ngoại ngữ, tin học hoặc các chứng chỉ cần thiết cho quá trình học tập và tốt nghiệp. Tân sinh viên cần cẩn trọng với những khóa học, tài liệu hoặc trung tâm được quảng bá trong các hội nhóm không chính thống nhưng không cung cấp được thông tin rõ ràng về đơn vị tổ chức, người phụ trách, chương trình đào tạo hoặc quy trình thi.
Trước khi đăng ký, hãy kiểm tra chính xác yêu cầu chứng chỉ của chương trình đào tạo và tìm hiểu đơn vị cung cấp.
“Du học, chương trình quốc tế” – cơ hội càng lớn, càng phải kiểm chứng
Với sinh viên năm nhất, những lời mời về du học, học bổng, chương trình trao đổi, thực tập hoặc trải nghiệm quốc tế có thể đặc biệt hấp dẫn. Đánh vào tâm lý muốn tìm kiếm cơ hội, mở rộng trải nghiệm và xây dựng hồ sơ, các đối tượng có thể đưa ra những lời mời rất thuyết phục, kèm cam kết về chi phí thấp, suất ưu tiên hoặc khả năng được chọn gần như chắc chắn.
Trước khi đăng ký, hãy kiểm tra chương trình từ: website chính thức của đơn vị tổ chức, thông tin đối tác, quy trình tuyển chọn và các khoản phí. Nếu liên quan đến số tiền lớn hoặc quyết định quan trọng, đừng chỉ dựa vào một cuộc trò chuyện, tin nhắn hay lời giới thiệu từ người lạ để đưa ra quyết định.
Việc nhẹ, lương cao
Một trong những tình huống sinh viên dễ gặp là những lời mời làm cộng tác viên online: chốt đơn, đánh giá sản phẩm, nhập mã, xem quảng cáo… Công việc nghe có vẻ đơn giản, thời gian linh hoạt, thu nhập lại hấp dẫn. Bạn có thể bắt gặp những lời mời như:
- Chốt đơn online, làm tại nhà, thu nhập 300–500 nghìn/ngày.
- Like, share, đánh giá sản phẩm nhận hoa hồng.
- Cộng tác viên online, không cần kinh nghiệm.
Ban đầu, người tham gia có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ để tạo cảm giác công việc là thật. Sau đó, đối tượng yêu cầu nạp tiền để kích hoạt đơn hàng, nâng cấp tài khoản hoặc nhận mức hoa hồng cao hơn. Khi đã chuyển tiền, nạn nhân có thể tiếp tục bị yêu cầu nạp thêm với nhiều lý do khác nhau.
Tin nhắn dụ dỗ “việc nhẹ lương cao”. (Nguồn: Báo Tuổi trẻ)
Lời mời “khởi nghiệp” và cái bẫy mang tên “cơ hội”
Một người mới quen có thể chủ động làm quen, rủ đi cà phê, tham gia hội thảo, giới thiệu “cơ hội kinh doanh”, “dự án khởi nghiệp” hoặc một cộng đồng dành cho sinh viên.
Không phải mọi mô hình kinh doanh hay cộng đồng đều là lừa đảo. Tuy nhiên, cần thận trọng nếu bạn được yêu cầu đóng phí tham gia, mua sản phẩm bắt buộc hoặc tuyển thêm người để được hưởng hoa hồng, đặc biệt khi nguồn thu nhập chủ yếu phụ thuộc vào việc đưa thêm thành viên mới vào hệ thống. Trong tâm lý học hành vi, tạo cảm giác khẩn cấp là một cách khiến con người giảm thời gian suy xét và dễ đưa ra quyết định theo cảm xúc.
Vì vậy, khi một “cơ hội” không cho bạn đủ thời gian để kiểm chứng, hãy xem đó là lý do để chậm lại, không phải lý do để quyết định nhanh hơn.
Cuộc gọi “Đừng nói với ai”
Đối tượng có thể giả danh công an, viện kiểm sát hoặc cơ quan chức năng, thông báo sinh viên liên quan đến một vụ án hoặc tài khoản có dấu hiệu vi phạm. Sau khi tạo tâm lý hoảng sợ, chúng yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, không liên lạc với gia đình, thậm chí tự đến khách sạn hoặc nhà nghỉ và cắt liên lạc với bên ngoài. Trong lúc đó, kẻ lừa đảo có thể liên hệ với gia đình, dựng lên câu chuyện sinh viên đang bị bắt cóc để yêu cầu chuyển tiền.
Theo thông tin được Công an phường Thành Sen (Hà Tĩnh) cung cấp cho báo chí, lực lượng chức năng đã kịp thời ngăn chặn một vụ việc trong đó một nữ sinh viên 18 tuổi bị các đối tượng dụ chuyển 300 triệu đồng để làm thủ tục du học, đồng thời yêu cầu em đến một nhà nghỉ và cắt liên lạc với gia đình.
Trường hợp này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của các vụ lừa đảo: kẻ gian không chỉ tìm cách lấy tiền mà còn tìm cách kiểm soát thông tin và hành vi của nạn nhân. Vì vậy, nếu một người tự xưng là cơ quan chức năng yêu cầu bạn giữ bí mật, tự cô lập hoặc không được liên hệ với gia đình, hãy coi đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Đừng tự giải quyết một mình. Hãy tìm cách liên hệ với người thân, nhà trường hoặc cơ quan chức năng để xác minh.
Bên cạnh đó, công nghệ AI cũng đang tạo thêm một lớp rủi ro mới. Kẻ gian có thể sử dụng công nghệ để giả giọng nói hoặc hình ảnh của người thân, bạn bè hay một người quen thuộc, sau đó đưa ra tình huống khẩn cấp và yêu cầu chuyển tiền.
Các chuyên gia an ninh mạng từng đưa ra một số cách kiểm tra cuộc gọi video đáng ngờ, chẳng hạn yêu cầu người gọi thực hiện một hành động bất ngờ hoặc trả lời một câu hỏi riêng chỉ hai người biết. Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu tham khảo và không thể thay thế việc xác minh danh tính qua một kênh độc lập.
Làm sao để không “sập bẫy”?
Các thủ đoạn lừa đảo thường không chỉ dựa vào công nghệ mà còn khai thác tâm lý con người. Khi cảm xúc bị đẩy lên cao, khả năng kiểm tra thông tin và suy nghĩ bình tĩnh có thể giảm xuống. Vì vậy, bước đầu tiên để phòng tránh lừa đảo không phải là biết hết mọi chiêu trò, mà là trang bị các kỹ thuật giúp đánh giá thông tin và cảnh giác.
Trong hành trình đại học, bên cạnh kiến thức chuyên môn, kỹ năng nhận diện và phòng tránh rủi ro cũng là một hành trang quan trọng để tân sinh viên tự tin bước vào đời sống học tập và xã hội. Đại học là hành trình để bạn học cách tự lập. Nhưng tự lập không có nghĩa là phải tự mình đối mặt với mọi rủi ro. Khi có điều gì đó không ổn, hãy hỏi, kiểm tra và chia sẻ với người bạn tin tưởng nhé.
Tin và ảnh: Ban Chăm sóc người học
